Zmiany w dziedziczeniu

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje zmiany w prawie spadkowym. Nowe zapisy w mają zapewnić lepszą ochronę przed długami spadkowymi, wyłączyć od dziedziczenia dalszą rodzinę i przyspieszyć postępowania spadkowe. Planowany termin przyjęcia projektu przez rząd przypada na czwarty kwartał 2021 roku.

Jakie zmiany proponuje resort?

Przede wszystkim celem nowelizacji ma być przyspieszenie załatwiania spraw spadkowych przez obywateli – skorzystają na tym zatem przede wszystkim spadkobiercy.

Usprawniona zostanie także praca sądów. Projektodawcy wskazują, że sąd spadku jest obecnie zmuszony do poszukiwania dalekich, a nawet bardzo dalekich krewnych spadkodawcy. Nawet, jeśli sądy posiadają informacje o rodzinie zmarłego, to często bez danych teleadresowych. Wtedy należy rozpocząć długotrwały i często kosztowny proces poszukiwania spadkobierców, najczęściej w zakresie dalszych zstępnych dziadków – czyli ich prawnuków czy praprawnuków.

Powoduje to zwiększenie zaległości w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku. Dlatego Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje ograniczenie kręgu spadkobierców ustawowych w przypadku, gdy do dziedziczenia dochodzą zstępni dziadków, którzy nie dożyli otwarcia spadku. Wyłączeni od dziedziczenia zostaną dalsi zstępni dziadków spadkodawcy, czyli tzw. cioteczne lub stryjeczne wnuki i dalsze pokolenia. Oczywiście projektowana regulacja nie będzie stała na przeszkodzie do odmiennego rozdysponowania swoim majątkiem przez spadkodawcę w drodze testamentu.

Mniej postępowań

Skoro mniej osób będzie uprawnionych do spadku z ustawy, to też zmniejszy się ilość postępowań o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, spraw o złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku czy protokołów o odebraniu takiego oświadczenia przez inne sądy, notariuszy i inne uprawnione osoby. Dzięki temu sądy zostaną odciążone.

Ochrona małoletnich

Wydłużony zostanie czas na przyjęcie lub odrzucenie spadku, co podyktowane jest koniecznością zabezpieczenia prawa małoletnich spadkobierców i osób pozostających pod opieką. Obecnieoświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku. Niewysłanie oświadczenia do sądu jest jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Należy pamiętać, że w tym przypadku oznacza to również odpowiedzialność za ewentualne długi.

Żeby spadkobiorcy uniknęli podobnych problemów, Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje, by w sytuacji, gdy złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku będzie wymagało zezwolenia sądu, termin na złożenie oświadczenia ulegnie zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie.

O przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie możemy przeczytać na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów:

„Przebieg postępowania nieprocesowego w przedmiocie zezwolenia na przyjęciu lub odrzucenie spadku, a zwłaszcza czas jego trwania, jest niezależny od przedstawicieli ustawowych lub opiekunów spadkobiercy. Sprawy te nie mają pierwszeństwa w ich rozpoznawaniu i w związku z tym mogą zakończyć się po upływie sześciomiesięcznego terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c., nawet przy daleko posuniętej staranności działania i aktywności wnioskodawców.

Prowadzić to może do sytuacji, w których małoletni lub osoba pozostająca pod opieką nie będzie mogła przyjąć lub odrzucić spadku w terminie wskazanym w art. 1015 § 1 k.c., nawet w przypadku złożenia przez jego przedstawiciela ustawowego czy opiekuna wniosku do sądu o wyrażenie zezwolenia na przyjęcie lub odrzucenie spadku w pierwszym dniu biegu tego terminu. Tymczasem każda osoba uprawniona do przyjęcia lub odrzucenia spadku powinna mieć możliwość wykorzystania całego przewidzianego w tym przepisie czasu. Przedstawiciel ustawowy małoletniego lub opiekun nie powinien być w gorszej sytuacji niż każdy inny spadkobierca, który dla złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie musi dokonywać żadnych dodatkowych czynności.”.

Termin określony w art. 1015 § 1 k.c. zostanie wydłużony o czas trwania przeszkody, jaką jest konieczność uzyskania zgody sądu na przyjęcie lub odrzucenie spadku w imieniu małoletniego lub osoby pozostającej pod opieką. Ponadto asesorzy sądowi uzyskają uprawnienia do orzekania w sprawach o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego lub ubezwłasnowolnionego w postaci przyjęcia lub odrzucenia spadku. 

Więcej niegodnych dziedziczenia

Dodana zostanie kolejna przesłanka niegodności dziedziczenia – tym razem będzie to uporczywe niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego względem spadkodawcy. Jak tłumaczy resort sprawiedliwości:

„Ma to na celu wyeliminowanie sytuacji, w których korzyści ze spadku odnoszą osoby uporczywie uchylające się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego w stosunku do spadkodawcy, pomimo realnej możliwości jego spełnienia. Powszechnie brak jest bowiem zgody na to, aby majątek spadkodawcy, będący niejednokrotnie dorobkiem jego całego życia, przeszedł po jego śmierci na osobę, która swoim celowym działaniem uniemożliwiała zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych uprawnionego spadkodawcy.”

Niegodni dziedziczenia będą zarówno rodzice, którzy nie płacili alimentów na dzieci, a po ich śmierci są spadkobiercami, jak i dorosłe dzieci, które nie płacą alimentów rodzicom pozostającym w niedostatku.

Pozostałe zmiany

Projekt przewiduje także zmianę Kodeksu postępowania cywilnego. Dodany zostanie obowiązek zawarcia w sentencji postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku określenia, w jaki sposób spadek został przyjęty przez spadkobierców.

Kolejną powinnością sądu będzie sprawdzenie czy spadkodawca był właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości, czy przysługiwało mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu albo roszczenie o przeniesienie własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego.

Nowym obowiązkiem notariuszy będzie zawiadamianie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wszystkich osób, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności – jeżeli oświadczenie zostało złożone przed notariuszem.

Zmiany obejmą również temat dziedziczenia spadku przez gminę. Zgodnie z projektem Skarb Państwa lub gmina, którym przypada spadek z mocy ustawy, będą odpowiadać za długi wynikające ze spadku.

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy