Ufność do nieznajomych

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów chce położyć kres nieuczciwym praktykom przedsiębiorców na rynku sprzedaży bezpośredniej. Rady Ministrów zapowiada nowelizację ustawy o prawach konsumenta. Przygotowywane przepisy uniemożliwią m.in. sprzedaż produktów podczas pokazów i wycieczek. Chodzi przede wszystkim o ochronę starszych klientów, którzy często pod presją psychiczną dokonywali zakupów.

Dzwoni telefon. W słuchawce słychać ciepły głos kobiety. Wolno i spokojnie zaprasza na bezpłatne badanie słuchu, które w przyszłym tygodniu będzie odbywało się w mieście rozmówcy. Proszę przyjść z żoną – mówi. Na pary będzie czekał specjalny upominek. Starsze małżeństwo przygotowuje się do wyjścia. Miło, że ktoś o nich pomyślał. Dobrze, że bezpłatnie można się zbadać, bo w przychodniach przecież kolejki. A poza tym zawsze to jakaś okazja, żeby spotkać się z ludźmi.

Na miejscu okazuje się, że badanie trwa dwie minuty. Pozostała część spotkania to pokaz różnorakich sprzętów. Zestawy garnków, lampy naświetlające, masażery, pościel z wełny. Czego tam nie ma! Jeśli kupią państwo dwa produkty, dołączymy ten specjalny upominek. Wyjątkowa okazja…

Brzmi znajomo? O nieuczciwych praktykach sprzedażowych firm, które pod pozorem badań lekarskich czy wycieczek do sanktuariów namawiają (często skutecznie) swoich odbiorców do skorzystania z oferty handlowej głośno jest od lat. Nie bez powodu swoje działania kierują zazwyczaj wobec osób starszych. Są bardziej ufne, można je łatwiej zmanipulować za pomocą szeregu sztuczek socjotechnicznych czy wzbudzić w nich ekscytację wynikającą z rzekomej wygranej. A jeśli sprzedawca przemyci między słowami informację o tym, że jeśli nie sprzeda tego dnia odpowiedniej ilości produktów, to nie dostanie premii, a przecież życie, dzieci… Senior kupi z litości. Z przyjemnością. Pod presją.

Żeby położyć kres takim praktykom funkcjonującym na rynku sprzedaży bezpośredniej Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przygotowuje nowe przepisy. Projekt nowelizacji ustawy o prawach konsumenta pojawił się już w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów.

Jak czytamy na stronach rządowych, planowane są dodatkowe regulacje dotyczące umów zawieranych poza lokalem, mające na celu eliminację nieprawidłowości identyfikowanych przez Prezesa UOKiK. Już w tym roku nałożył on ponad 3,5 mln złotych kar na sześć firm, które łamały prawa konsumentów podczas pokazów.

Najczęstsze nieuczciwe praktyki

  • wprowadzenie w błąd co do celu spotkania,
  • sugerowanie fikcyjnej korzyści cenowej,
  • wprowadzenie w błąd co do prezentów,
  • wprowadzenie w błąd co do organizacji pokazu,
  • ograniczanie prawa do odstąpienia od umowy,
  • opóźnienie w zwrocie pieniędzy,
  • ograniczenie prawa do reklamacji.

Jak wynika z danych urzędu, co roku do UOKiK-u wpływa ok. 600 skarg związanych ze sprzedażą bezpośrednią. Zdaniem urzędników stanowi to nie więcej niż 20% rzeczywistej liczby przypadków naruszeń.

Istniejące dotychczas instrumenty prawne pozostające zarówno w dyspozycji konsumentów, jak i organów administracji nie są wystarczające. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwraca uwagę na to, że nie zmniejsza się ilość skarg zgłaszanych przez konsumentów, a decyzje wydawane przez Prezesa Urzędu nie zawsze są skuteczne.

„Nie bez znaczenia dla skuteczności działań UOKiK ma też długotrwałość sądowej kontroli decyzji administracyjnych, która w obu instancjach wynosi średnio około 4 lat od wydania decyzji. Ponadto typy nieuczciwych działań przedsiębiorców na tym rynku cały czas ewoluują i stają się coraz bardziej wyrafinowane, a tym samym trudniejsze do zdefiniowania i zakwestionowania w oparciu o obowiązujące regulacje prawne.”fragment zarysu uzasadnienia projektu UOKiK

Nowe zapisy w proponowanej nowelizacji

  1. Możliwość odstąpienia od niektórych umów o świadczenie usług zdrowotnych zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość. Chodzi tu przede wszystkim o tzw. umowy obejmujące abonamenty medyczne oraz odpłatne umowy o świadczenie usług zdrowotnych zawierane poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość pomiędzy prywatnym podmiotem leczniczym a konsumentem;
  2. Zakaz zawierania umów o świadczenie usług finansowych podczas pokazu i wycieczki;
  3. Brak możliwości przyjęcia płatności w odniesieniu do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa aż do czasu zakończenia biegu terminu na odstąpienia od umowy;
  4. Zakaz sprzedaży wyrobów medycznych poza lokalem przedsiębiorstwa.

Jak wskazuje UOKiK, tryb zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa rodzi dla konsumenta większe zagrożenia w porównaniu z umową zawartą w lokalu. Takie umowy często są zawierane pochopnie, bez dostatecznego przemyślenia i racjonalnych powodów, a postulowane zmiany mają na celu wyeliminować podejmowane przez sprzedawców wątpliwe prawnie i moralnie intrygi.

Adwokat Miłosz Rabczyński, wiceprezes Fundacji Pomocy Prawnej „Temida” uważa, że każdy krok w kierunku ochrony konsumentów jest dobry. Jednak sama zmiana ustawy nie rozwiąże problemu.

Zdecydowanie korzystnie oceniam proponowane rozwiązanie, zgodnie z którym firma nie będzie mogła przyjąć płatności przed upływem terminu przewidzianego na odstąpienie od umowy. Pozwala to uniknąć konieczności dochodzenia zwrotu należności oraz udziału w długotrwałych postępowaniach sądowych. Z własnej praktyki znam sytuacje, kiedy to osoba starsza szła na pokaz, przy okazji którego można było „wygrać” świetne garnki, a po dodatkowym losowaniu także inne produkty. Rzeczywista wartość „nagród” nijak miała się jednak do wygórowanych cen, które trzeba było za nie zapłacić.

Cieszę się, że konsumenci otrzymają dodatkowe uprawnienia, natomiast należy położyć nacisk na to, żeby osoby, które są lub mogą być pokrzywdzone przez takie praktyki dowiedziały się o swoich prawach, a także by organizatorzy podobnych spektakli prawa te respektowali. Niestety problem nie leży tylko w tym, że konsument ma za mało praw, a w tym, że zazwyczaj jest ich po prostu nieświadomy

— adwokat Miłosz Rabczyński, wiceprezes Fundacji Pomocy Prawnej „Temida”

Podejmowanie działań edukacyjnych wobec osób narażonych na oszustwa jest priorytetem, jeżeli nie chcemy, by nieustannie padali ofiarą nieuczciwych przedsiębiorców żerujących na ich ufnym podejściu do rzeczywistości.

Epilog

Dzwoni telefon. W słuchawce słychać ciepły głos kobiety. Wolno i spokojnie zaprasza na bezpłatne badanie słuchu, które w przyszłym tygodniu będzie odbywało się w mieście rozmówcy. Proszę przyjść z żoną – mówi. Na pary będzie czekał specjalny upominek. Starszy mężczyzna odpowiada grzecznie: nie jestem zainteresowany. Proszę o usunięcie mojego numeru telefonu z państwa bazy danych. Nie wyrażam zgody na wykonywanie do mnie takich połączeń. Wychodzi z żoną na spacer. Przecież to jeszcze lepsza okazja, żeby spotkać się z ludźmi.

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy