Niejawne postępowania podatkowe przed sądami

W praktyce oznacza to, że m.in. podatnicy, którzy odwołali się od decyzji organów skarbowych nie mogą uczestniczyć w rozprawach sądowych. W konsekwencji, mają oni zdecydowanie ograniczony wpływ na przebieg rozpoznawania swoich spraw, w tym na obronę swojego stanowiska. Tryb niejawny funkcjonuje już od 17 październik.

Covidowy wyjątek od zasady

Artykuł 90 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

Przepis ten wprowadza zasadę, że posiedzenia sądów administracyjnych powinny odbywać się jawnie. Jednocześnie, na podstawie art. 95 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na posiedzenia jawne mają wstęp wszystkie osoby pełnoletnie, a zatem takie posiedzenia są w pełni transparentne.

Posiedzenia niejawne są przewidziane w przepisach jako wyjątek od zasady. Może ono odbyć się jedynie wtedy, gdy ustawa wprost przewiduje taką możliwość. Takie sytuacje występują rzadko i dotyczą najczęściej kwestii formalnych, przy których obecność stron jest zbędna. Ma to na celu jak najpełniejszą ochronę praw obywatela. Definiując posiedzenie niejawne należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z

Artykuł 95 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane.

Bezpośrednio wezwane przez sąd. W praktyce sądy samodzielnie procedują takie sprawy, bez wzywania jakichkolwiek osób na posiedzenia. Jest to normalna praktyka spowodowana znikomą istotnością decyzji rozstrzyganych. Od powyższych zasad wprowadzono szereg wyjątków w ustawach antykryzysowych. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na

Artykuł 15 zzs4 ust. 3 Ustawy antykryzysowej

Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na podstawie tego przepisu przewodniczący (jeden z sędziów składu orzekającego) uzyskał możliwość (nie obowiązek) przeprowadzenia postępowania w ramach posiedzenia niejawnego. W nawiązaniu do tego przepisu, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wydał zarządzenie nr 39 wedle którego (§ 1 ust. 2) z dniem 17 października 2020 r. w Naczelnym Sądzie Administracyjnym sprawy wyznaczone do rozpatrzenia na rozprawie kieruje się do załatwienia na posiedzeniu niejawnym.

Tym samym, na podstawie zarządzenia Prezesa NSA, wszystkie sprawy skierowane przed ten sąd mające odbyć się w standardowych warunkach jawności, odbywają się na posiedzeniach niejawnych. W konsekwencji obywatelom ograniczono w sposób znaczący możliwość obrony swych praw, ponieważ nie mogą fizycznie uczestniczyć w posiedzeniach.

Panaceum na niejawność – rozprawy zdalne

Powyższe budzi uzasadnione wątpliwości z perspektywy art. 45 Konstytucji RP o brzmieniu:

1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

2. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie.

Jak wynika z wypowiedzi ekspertów, obecnie wyroki nie są ogłaszane publicznie. Taka sytuacja powinna budzić zdecydowany sprzeciw. Narusza to fundamentalne prawa obywateli do jawnego rozpatrzenia sprawy.

Rozwiązaniem tej patowej sytuacji mogłaby być większa liczba rozpoznawanych spraw online. Możliwości techniczne wielu sądów umożliwiają przeprowadzanie spraw w sposób zdalny. Zatem trudno dziwić się głosom środowiska podatkowego oczekujących jawności rozpraw za pomocą urządzeń umożliwiających komunikację na odległość.

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy