Dostęp do Informacji Publicznej – dlaczego to tak ważne prawo?

Gdy jesteśmy zainteresowani pozyskaniem informacji, której nie odnaleźliśmy w Biuletynie Informacji Publicznej lub na stronie Centralnego Repozytorium Informacji Publicznej, przysługuje nam prawo wystąpienia z wnioskiem o udzielenie takiej informacji do danej instytucji. Warto z tego korzystać. W ten sposób możemy kontrolować i weryfikować pracę organów oraz osób publicznych. 

Oczywistym jest jednak, iż nie wszystkie informacje podlegają udostępnieniu. Informacji nie uzyskamy m.in. z: 

  • centralnej bazy danych ksiąg wieczystych, 
  • Krajowego Rejestru Karnego, 
  • Krajowego Rejestru Sądowego. 

Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. 

Ograniczenia te nie naruszają prawa do informacji o organizacji i pracy organów prowadzących postępowania, a w szczególności o czasie, trybie i miejscu oraz kolejności rozpatrywania spraw. Do udostępniania informacji publicznej zobowiązane są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, a więc m.in.: 

  • organy władzy publicznej, 
  • organy samorządów gospodarczych i zawodowych, 
  • podmioty reprezentujące Skarb Państwa, 
  • podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, 
  • osoby pełniące funkcje publiczne,
  • partie polityczne. 

Samą procedurę wystąpienia z takim wnioskiem reguluje specjalna ustawa – Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 z późn. zm.). 

Wniosek można złożyć: 

  • ustnie, 
  • pisemnie, 
  • za pośrednictwem wiadomości e-mail 
  • przy pomocy elektronicznej skrzynki podawczej urzędu, tzw. e-PUAP. 

Co do zasady, udostępnianie informacji publicznej następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, chyba że podmiot, do którego zwróciliśmy się o informację nie dysponuje odpowiednimi środkami technicznymi. Wówczas, powinniśmy zostać pisemnie powiadomieni o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji i o tym, w jakiej formie organ może nam przekazać wnioskowane informacje. W takim przypadku musimy ponownie złożyć wniosek obierając taką formę, jaka została wskazana w powiadomieniu. Zaznaczyć trzeba, że mamy na to 14 dni. Gdy przeoczymy ten termin, postępowanie zostanie umorzone. 

W przypadku, kiedy zawnioskujemy o informacje, których wygenerowanie może wiązać się z tym, że podmiot zmuszony będzie ponieść jakieś dodatkowe koszty, wówczas możemy zostać poproszeni o dokonanie opłaty w wysokości odpowiadającej tym kosztom. Organ dokona wyliczenia i powiadomi nas o tym w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.

Z naszego redakcyjnego doświadczenia, możemy przyznać, że niektóre podmioty publiczne do których występowaliśmy z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej niejako uchylały się od udzielania odpowiedzi. Najczęściej informują, że dane o jakie wnosimy w ich uznaniu są informacjami przetworzonymi, a co za tym idzie obligują nas do wykazania, że dane te są szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Czym zatem jest wspomniana „informacja przetworzona”? Pojęcie to nie jest wprost uregulowane w ustawie. Uznać należy, że są to pewnego rodzaju czynności, które podmiot musi wykonać, aby udzielić odpowiedzi. Może to być np. wykonanie specjalistycznego opracowania danych, których organ nie posiada. Niemniej, przetworzenie należy oddzielić od przekształcenia, które oznacza przede wszystkim proste, techniczne czynności niezbędne do udzielenia wszelkiej informacji, także prostej. W orzecznictwie wskazuje się, że takie czynności jak skopiowanie dokumentów, czy też ich anonimizacja, nie świadczą o przetworzeniu informacji (WSA w Krakowie w wyr. z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1070/17). 

Z kolei, aby móc wykazać „interes publiczny” należy uprawdopodobnić, że informacje jakie uzyskamy będziemy w stanie wykorzystać dla dobra ogółu, a więc będziemy w stanie sprawić, że będą one użyteczne dla dobra wspólnego. 

Niewątpliwie, uprawnienie do dostępu do informacji publicznej jest jednym z rudymentarnych uprawnień obywateli w demokratycznym państwie prawa. 

W prawie polskim gwarantuje nam to:

Artykuł 61 Konstytucji

Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.
Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.

Dzięki temu mamy możliwość niejako weryfikacji działań państwa. Przy jego pomocy możemy skontrolować np. czy władza publiczna bądź samorządowa wywiązuje się ze swoich obowiązków, czy środki publiczne są wydatkowane zgodnie z ich przeznaczeniem, bądź też skontrolować procesy wewnętrzne, które co do zasady nie są ogólnie dostępne. Jego ograniczenie lub zniesienie niewątpliwie wpłynęłoby negatywnie na szeroko rozumiane poczucie sprawiedliwości społecznej. Mogłoby doprowadzić do niepotrzebnych prób podważania legalności i prawidłowości działania aparatu państwowego. 

Jednak jak każde uprawnienie, powinno być ono wykorzystywane zgodnie z jego głównym celem, a więc uzyskaniem informacji, które mogą przyczynić się do transparentności działań organu. 

Natomiast za niedopuszczalne uznać należy składanie szeregu wniosków, które nie mają jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego, a jedynie wpływają na obstrukcję pracy organu.

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy