10. rocznica ustanowienia Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”

3 lutego 2011 r. Sejm RP przytłaczającą większością posłów przegłosował Ustawę o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Inicjatywa śp. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego znalazła zrozumienie wśród wszystkich klubów parlamentarnych. Dziesięć lat temu, 1 marca, po raz pierwszy obchodziliśmy to nowe święto państwowe. 

Przez cały okres PRL proces kreowania przez propagandę komunistyczną Żołnierzy Wyklętych miał jednoznaczny wymiar. W prasie, wydawanych w kilkusettysięcznych nakładach książkach oraz licznych filmach przedstawiano ich jako bandytów i zbrodniarzy. W najlepszym razie prezentowano ich jako żołnierzy zmanipulowanych przez „reakcyjne” dowództwo i ze względu na to zagubionych. 

Do historii peerelowskiego kina przeszły takie produkcje jak „Popiół i diament” Andrzeja Wajdy, „Znikąd donikąd” Kazimierza Kutza czy „Ogniomistrz Kaleń” Ewy i Czesława Petelskich, gdzie powojenne podziemie jest pokazane jako zdegenerowana grupa żądna krwi i rabunku. 

Dopiero po przemianach ustrojowych roku 1989 stało się możliwe stopniowe upowszechnienie prawdziwej historii drugiej konspiracji.

Na początku lat dziewięćdziesiątych powstał termin „Żołnierze Wyklęci”. Nieliczne środowiska historyków i Ligi Republikańskiej rozpoczęły prace nad przywróceniem dobrego imienia powojennemu podziemiu zbrojnemu. W 2001 r. Sejm RP przyjął Uchwałę w sprawie hołdu poległym, pomordowanym i prześladowanym członkom organizacji „Wolność i Niezawisłość”.

Inicjatywa prezydencka

Przełomowe znaczenie dla upamiętnienia Żołnierzy Wyklętych miało powstanie i działalność Instytutu Pamięci Narodowej, szczególnie pod kierownictwem śp. Janusza Kurtyki, oraz prezydentura śp. Lecha Kaczyńskiego. W ramach IPN przygotowywano opracowania historyczne poświęcone temu zagadnieniu. Z kolei Państwo Polskie poprzez politykę odznaczeniową prezydenta honorowało zapomnianych bohaterów powojennej Polski, zarówno żyjących, jak i zmarłych. 

Na wniosek środowisk kombatanckich, historyków i lokalnych działaczy patriotycznych Prezydent RP Lech Kaczyński wystąpił 26 lutego 2010 r. z inicjatywą ustawodawczą dotyczącą ustanowienia Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. W uzasadnieniu projektu napisano: 

„Powojenne Polskie Powstanie Antykomunistyczne było pierwszym odruchem samoobrony społeczeństwa polskiego przeciwko sowieckiej agresji i narzuconym siłą władzom komunistycznym (…). Będąc głównym przeciwnikiem reżimu komunistycznego przez pierwszych kilka lat »Żołnierze Wyklęci« odegrali niezwykle istotną rolę w przesunięciu kolejnych sekwencji utrwalania systemu komunistycznego, pozostając dla wielu środowisk opozycji demokratycznej wzorem postawy obywatelskiej”.

Jako datę obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” wybrano 1 marca. W ten dzień w 1951 r. w wyniku wyroku komunistycznego sądu zamordowani zostali członkowie IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” z ppłk. Łukaszem Cieplińskim ps. „Pług” na czele. 

„Oni walczyli o Polskę i oddawali życie za Polskę”

Śmierć prezydenta Lecha Kaczyńskiego w tragedii smoleńskiej uniemożliwiła mu zrealizowanie zamierzonego celu – ustanowienia 1 marca jako święta państwowego poświęconego bohaterom drugiej konspiracji. Szczęśliwie jego następca podtrzymał inicjatywę ustawodawczą. Komisja Kultury i Środków Przekazu zajęła się projektem ustawy 2 lutego 2011 r. Podczas dyskusji dokonano niewielkiej modyfikacji tekstu (usunięto z projektu m.in. termin „Powstanie Antykomunistyczne”). 

Zasadniczo między posłami różnych opcji politycznych panowała zgoda co do potrzeby uczczenia żołnierzy i działaczy drugiej konspiracji. 

Nie zabrakło osobistych wspomnień, poseł Jerzy Fedorowicz (PO) mówił: 

„Jestem dzieckiem »żołnierzy wyklętych« (…). Z ogromnym przeżyciem witam to, że ta ustawa jest procedowana w Sejmie, bo to będzie rodzaj hołdu dla tych ludzi, którzy nie mieli nawet połowy tych informacji, jakie my teraz mamy, o ówczesnej sytuacji politycznej. Oni walczyli o Polskę i oddawali życie za Polskę”. 

Z kolei sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP Krzysztof Łaszkiewicz uzasadniał projekt: 

„Jedni walczyli słowem, drudzy walczyli z bronią w lesie, a trzeci ich ukrywali. Wszyscy powinni być uhonorowani. Ten projekt ustawy obejmuje wszystkich, którzy nie godzili się na takie, a nie inne rozwiązania polityczne, na łamanie praw państwa demokratycznego i ponieśli taką, a nie inną karę. Dla tych ludzi nie było różnicy, czy dostał wyrok śmierci za to, że był w lesie z karabinem, czy za to, że jako rolnik w swoim obejściu stworzył schronienie dla tych, którzy przyszli z lasu. Tak powinien być rozumiany ten projekt”. 

Poseł Elżbieta Kruk (PiS) postulowała: 

„Myślę, że byłoby istotne, aby to święto uchwalić przed 1 marca, by już ten 1 marca mógł być Dniem Pamięci, a jeśli nie mógłby być odpowiednio uczczony, bo wiadomo, że jest mało czasu, to mogłoby się odbyć np. symboliczne podpisanie tej ustawy tak, aby w tym dniu weszła w życie”.

Życzeniu poseł Elżbiety Kruk stało się zadość. Komisja w głosowaniu przyjęła projekt ustawy (13 głosów za, 2 głosy przeciw, 1 głos wstrzymujący się). Kolejnego dnia drugie i trzecie czytania projektu ustawy odbyły się na posiedzeniu plenarnym Sejmu RP. 

Akt prawny został przyjęty niemal jednomyślnie przez wszystkie kluby i koła parlamentarne – głosowało 417 posłów, za przyjęciem ustawy głosowało 406 posłów, przeciw ośmiu, wstrzymało się trzech. Wśród głosujących przeciwko znalazł się niezrzeszony poseł Kazimierz Kutz, reżyser paszkwilu na żołnierzy drugiej konspiracji…

Święto państwowe

W dalszej części procesu legislacyjnego jednomyślnie ustawę przegłosował Senat RP, a prezydent Bronisław Komorowski podpisał ją 9 lutego 2011 r. W preambule ustawy czytamy: 

„W hołdzie »Żołnierzom Wyklętym« – bohaterom antykomunistycznego podziemia, którzy w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienie dążeń demokratycznych społeczeństwa polskiego, z bronią w ręku, jak i w inny sposób, przeciwstawili się sowieckiej agresji i narzuconemu siłą reżimowi komunistycznemu…”.

W art. 1 stwierdzono ustanowienie 1 marca jako Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, z kolei w art. 2 uznano ten dzień jako święto państwowe. Zgodnie z art. 3 ustawy weszła w życie z dniem ogłoszenia, co nastąpiło 15 lutego 2011 r. Dwa tygodnie później Polacy po raz pierwszy obchodzili Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. 

Fot. Kancelaria Sejmu

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy