Wyjątek od zasady

To historia o jak najbardziej zgodnym z konstytucją wyjątku od zasady wolności działalności gospodarczej. Jest nim ograniczenie możliwości jej prowadzenia przez osoby pełniące funkcje publiczne. To historia o wyjątku, który bywa zapominany, jak ma to miejsce w sprawie dyrektora Włodawskiego Domu Kultury.  

Na czym polega wyjątek i jaki jest jego cel

Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne w sposób celowy, proporcjonalny i adekwatny ogranicza opisaną we wstępie, konstytucyjną wolność i stanowi opisany we wstępie wyjątek. Katalog osób, których dotyczy ograniczenie, jest bardzo szeroki i w sposób czytelny opisany w przepisach. Dzięki temu nie powinno być wątpliwości co do tego, jakie stanowisko uznano za niemożliwe do pogodzenia z aktywnością z biznesie. 

Jak podnosi się w doktrynie prawa, wskazana ustawa potocznie nazywana jest „antykorupcyjną”

Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 kwietnia 1994 r., W 2/94, OTK 1994, nr 1, poz. 21

ma przeciwdziałać korupcji na najwyższych szczeblach władzy, zapobiegając wzajemnemu „przenikaniu się” sfery władztwa publicznego i gospodarki. (…) W konsekwencji intencją jej stworzenia było ograniczenie wykorzystywania pełnionej funkcji publicznej do osiągania prywatnych korzyści. Cel ustawy antykorupcyjnej ujmowany jest również jako zapobieżenie angażowaniu się osób publicznych w sytuacje i uwikłania mogące nie tylko podawać w wątpliwość ich osobistą bezstronność czy uczciwość, ale także podważać autorytet konstytucyjnych organów państwa oraz osłabiać zaufanie wyborców i opinii publicznej do ich prawidłowego funkcjonowania

Czy dyrektora Domu Kultury obejmuje ten wyjątek?

Jak wynika z informacji znajdujących się na stronach Urzędu Miasta Włodawa, Włodawski Dom Kultury jest jednostką organizacyjną gminy, której kierownikiem jest dyrektor. 

Jak jednoznacznie wynika z art. 2 pkt 6 oraz art. 4 pkt 6 powołanej we wstępie ustawy, kierownicy jednostek organizacyjnych gminy w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami. 

Następstwa naruszenia zakazu

Jeżeli dana osoba narusza wspomniany zakaz, właściwy organ odwołuje ją albo rozwiązuje z nią umowę o pracę, najpóźniej po upływie miesiąca od dnia, w którym uzyskał informację o przyczynie odwołania albo rozwiązania umowy o pracę (art. 5 ust. 2 ustawy). Skoro osoba będąca jednocześnie dyrektorem Domu Kultury naruszyła zakaz, to Burmistrz winien był ją odwołać ze stanowiska.

Pytanie, jakie należy sobie zadać, brzmi: jakie są następstwa braku wykonania przez organ obowiązku odwołania z funkcji osoby, która naruszyła zakaz?

Artykuł 98a Ustawa o samorządzie gminnym [Zarządzenie zastępcze wojewody]

1. Jeżeli właściwy organ gminy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów art. 383 § 2 i 6 oraz art. 492 § 2 i 5 ustawy, o której mowa w art. 24b ust. 6, oraz art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, w zakresie dotyczącym odpowiednio wygaśnięcia mandatu radnego, wygaśnięcia mandatu wójta, odwołania ze stanowiska albo rozwiązania umowy o pracę z zastępcą wójta, sekretarzem gminy, skarbnikiem gminy, kierownikiem jednostki organizacyjnej gminy i osobą zarządzającą lub członkiem organu zarządzającego gminną osobą prawną, nie podejmuje uchwały, nie odwołuje ze stanowiska lub nie rozwiązuje umowy o pracę, wojewoda wzywa organ gminy do podjęcia odpowiedniego aktu w terminie 30 dni.

2. W razie bezskutecznego upływu terminu określonego w ust. 1, wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze.

Odpowiedzialność za naruszenie prawa

Skoro wiadomo, jak naprawić uchybienie organu odpowiedzialnego za wykonanie obowiązku odwołania osoby, która naruszyła zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, przeanalizować należy również kwestię odpowiedzialności za ujawnioną sytuację.

Na pewno właściwe organy powinny zbadać okoliczności związane z prawdopodobieństwem czerpania korzyści przez dyrektora domu kultury z jednoczesnego prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli podjął on działalność w tym samej branży (kody PKD: 59.20.Z, 90.01.Z, 90.02.Z.), którą zajmuje się kierowana przez niego jednostka organizacyjna gminy i na tym samym rynku lokalnym, to sytuacja bezwzględnie wymaga zbadania. 

Należy sprawdzić czy do osiągania korzyści z działalności nie było wykorzystywane mienie jednostki organizacyjnej tudzież wpływy, kontakty, możliwości i wiedza, jakie wiążą się z faktem pełnienia funkcji dyrektora, a także czy gmina nie poniosła innych szkód z tego tytułu. 

Trzeba również zbadać rolę organu, który powołał dyrektora na stanowisko, a który nie odwołał go pomimo podjęcia przez niego działalności gospodarczej. Z uwagi na fakt, iż dyrektor złożył oświadczenie majątkowe do Urzędu Gminy Włodawa, a oświadczenie to zostało opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej, to oczywistym wydaje się, że Burmistrz tego miasta winien posiadać wiedzę o fakcie i dacie podjęcia działalności gospodarczej przez dyrektora. 

W tym aspekcie należałoby zbadać, czy brak dopełnienia obowiązku odwołania nie wyczerpuje znamion przestępstwa, o którym mowa w:

Artykuł 231 Kodeks karny [Nadużycie uprawnień przez funkcjonariusza publicznego]

§ 1. Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Jeżeli w sprawie dojdzie do wydania zarządzenia zastępczego przez Wojewodę, a organ gminy którego dotyczy sprawa ma już na koncie inne naruszenia prawa, to dalekosiężnie, w razie braku zmiany postawy, musi też liczyć się z konsekwencjami z art. 96 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym. Mowa tu o możliwości skierowania przez wojewodę wystąpienia do Prezesa Rady Ministrów o odwołanie Burmistrza. 

Tak czy inaczej ujawniona sytuacja bez wątpienia nosi znamiona naruszenia prawa i winna zostać pilnie zbadana przez kompetentne organy.

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy