Szczepan „nie- Polak a Ślązak” Twardoch

„Nie jestem Polakiem, lecz Ślązakiem”. Deklaracja pisarza Szczepana Twardocha na nowo rozpętała dyskusję o występowaniu „narodu Śląskiego” i jego ewentualnej przeciwwagi do narodowości polskiej.

O swojej tożsamości pisarz mówił wielokrotnie. Nie był to jego pierwszy raz, kiedy w przestrzeni medialnej stwierdził, iż nie jest Polakiem, tylko Ślązakiem. Cała sytuacja pojawiła się za sprawą tytułu jednego z artykułów na portalu WP Kultura. „Sukces Polaka. Ogłoszono listę laureatów” – brzmiał pierwotnie nagłówek tekstu zawierającego informację, iż książka „Król” znalazła się wśród finalistów nagrody literackiej EBRD.

Ten fakt nie umknął uwadze bohatera materiału. Na swoim fanpage napisał:

„Szanowna Redakcjo WP Książki, to nie jest „sukces Polaka”, ponieważ nie jestem Polakiem, jestem Ślązakiem, o czym, mam wrażenie, zdarzyło mi się już parę razy publicznie wspomnieć. Pozdrawiam serdecznie”

— Szczepan Twardoch

Etnia śląska

Terminem etnia posługiwano się już w starożytności. Oznaczał „naród”, „lud”, a także termin sprzed XIX wieku — „rasę”. Ethnos dla Greków oznaczał również ludy barbarzyńskie, kogoś obcego, nie­‍‑Ateńczyków, pogan, klasę ludzi, kastę.

Idąc tym śladem brytyjski socjolog Anthony D. Smith wymienia cechy etni, a wśród nich:

  • nazwę zbiorową, czyli znak identyfikacyjny pozwalający odróżnić wspólnoty etniczne od siebie; w nazwie mieści się cała „istota” etni, gwarantująca jej istnienie i przetrwanie;
  • przekonanie o wspólnym pochodzeniu, czyli przede wszystkim przyjmowane poczucie wspólnego pochodzenia i posiadania wspólnych przodków; mit genealogiczny odpowiada na pytanie, dlaczego jesteśmy wspólnotą, ponieważ wywodzimy się z jednego miejsca i określonego przodka. Mity wyłaniają się ze zbiorowych doświadczeń kolejnych pokoleń, są wplatane w kroniki, powieści i ballady; zespolone i dopracowane określają ramę znaczeń wspólnoty etnicznej, czyli mythomoteur — przez Smitha określony jako konstruujący mit polityki etnicznej;
  • podzielanie historii — etnie tworzone są na podstawie wspomnień i narracji dotyczących przeszłości, które dodawane są z każdym pokoleniem, tworząc jedną wspólną historię; podzielanie historii pomaga w definiowaniu danej grupy;
  • odrębność kulturowa, czyli specyficzna kultura symboliczna i materialna, która wyróżnia grupę od innych, m.in. przez: język, religię, zwyczaje, strój, literaturę, pieśni;
  • związek z określonym terytorium — związek emocjonalny z obszarem lub miejscem (miejscami) identyfikowanymi jako „swoje własne”; grupa ma własne miejsce na ziemi i traktuje je czasem jak świętą ojczyznę; jednakże, jak zauważa Smith, „etnia nie musi fizycznie posiadać swojego terytorium”; ważne, żeby posiadała symboliczną „swoją ojczyznę”, do której może symbolicznie powracać, nawet wówczas, gdy jej członkowie są rozrzuceni po świecie i utracili swoją ojczyznę; utrata ojczyzny lub rozproszenie nie oznacza, że etnia przestaje istnieć; pomimo tego „związki” i więzi między ludźmi a terytorium nadal trwają; ogromne znaczenie dla etni mają „mity, wspomnienia, wartości i symbole, a nie materialne rzeczy, które posiadają, lub władza polityczna”; terytorium, które posiada etnia, zakłada zatem współzależność między miejscem na ziemi a „jego” wspólnotą;
  • poczucie solidarności i tożsamość — etnię ustanawia silne poczucie odrębności i świadomość granic, etnie są grupami ekskluzywnymi; granice te są nieustannie konstruowane i redefiniowane przez kolejne generacje; dzięki silnemu poczuciu przynależności i solidarności w czasach naporu i niebezpieczeństwa możliwe jest przekroczenie podziałów klasowych, frakcyjnych i regionalnych w obrębie społeczności.

Wymienione wyżej wyróżnienia pochodzą z tekstu naukowego Małgorzaty Hołomek pt. „Ruch separatystyczny, nacjonalizm czy naród?”.

Spis powszechny nie dla Ślązaków

W kontekście debaty o „śląskości” Twardocha pojawił się temat spisu powszechnego oraz trudności w zadeklarowaniu w nim narodowości śląskiej. Ruch Autonomii Śląska zaczął prowadzić kampanię społeczną wyjaśniającą mieszkańcom Śląska, jak zadeklarować jedyny słuszny (oczywiście w ich mniemaniu) wybór.

W 2011 r. podczas polskiego Narodowego Spisu Powszechnego, narodowość śląską zadeklarowało 847 000 osób, w tym 376 tys. osób wskazało ją jako jedyną narodowość, 436 tys. osób jako identyfikację pierwszą, a 411 tys. jako identyfikację drugą. Są to dane z GUSu. W czeskim spisie powszechnym w 2011 narodowość śląską zadeklarowało 12 231 osób.


Źródło zdjęcia tytułowego: twitter.com/silesionpl

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy