Istota pielgrzymowania – analiza fenomenu

Sierpień to zwłaszcza w naszym kraju miesiąc pielgrzymkowy. Na czym polega fenomen wędrówki do miejsc związanych z sacrum? Według teologów, odbywane po to, by modlić się tam w szczególnej atmosferze i uzyskać upragnioną łaskę. Pielgrzymka jest, więc szukaniem Boga i spotkaniem się z nim na płaszczyźnie kultowej.

W Małym Słowniku Religioznawczym, czytamy, że: „pielgrzymki to indywidualne lub zbiorowe wędrówki o charakterze sakralnym”. Stanowią jeden z typów przestrzennej ruchliwości ludności. O ich rozwoju decydują oprócz motywów religijnych również czynniki natury społecznej, politycznej i gospodarczej. Na migracje pielgrzymkowe składają się trzy podstawowe komponenty: człowiek, przestrzeń oraz „sacrum”. Tymi miejscami, do których wędrują pielgrzymi, mogą być zarówno elementy środowiska geograficznego, jak i obiekty stworzone przez człowieka.

W chrześcijaństwie analiza historyczno-biblijna mocno akcentuje trzy elementy pielgrzymowania:

  • Pierwszym jest wyjście – sięga ono do samych początków ludu Bożego, kiedy Bóg powiedział do Abrahama: „Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej i z domu twego ojca” (Rdz. 12,1).  Tak rozpoczęła się historia Izraela, którego chrześcijanie są spadkobiercami. T. Jelonek w pracy: „Pielgrzymowanie do Ziemi świętej” zauważa, że „każda wielka sprawa historii zbawienia także rozpoczyna się od wyjścia, oderwania się od poprzednich uwarunkowań, aby otworzyć się na wołanie Boga. Nasze pielgrzymki są także wyjściem, opuszczamy swe domy i miejsca przebywania, aby spotkać Boga”.
  • Drugi element to droga. W pielgrzymce zawsze przypomina ona i w jakiś sposób odtwarza tę modelową, jaką musiał przebyć Izrael po wyjściu z Egiptu, aby dojść do Ziemi Obiecanej. Była to droga przez Synaj, po którym Izrael zawarł przymierze z Bogiem i otrzymał Boże prawo. Była to próba na pustyni, o której czytamy w ósmym rozdziale Księgi Powtórzonego Prawa: „Pamiętaj na wszystkie drogi, którymi cię prowadził Pan, Bóg twój, przez te czterdzieści lat na pustyni, aby cię utrapić, wypróbować i poznać, co jest w twym sercu… Jak wychowuje człowiek swojego syna, tak Pan Bóg twój, wychowuje ciebie” (Pwt 8,2.5).
  • Trzecim wreszcie elementem jest miejsce dojścia. Pielgrzym w specyficzny sposób spotyka się tam z Bogiem i Jego sprawami, a teolog dopowie, że chrześcijaństwo jest religią pielgrzymującą ludu Bożego.

Zwróćmy obecnie uwagę na formy odbywanych pielgrzymek. Wg. ekspertów, wyróżnić tu można kilka rodzajów:

– Uroczyste.

Są to pielgrzymki, które wyruszają z parafii po odprawieniu Mszy Św. pielgrzymkowej i po przemówieniu duszpasterza do jej uczestników. Po błogosławieństwie Najświętszym Sakramentem, wierni odbywają podróż pieszo z krzyżem, sztandarami, często z orkiestrą. Przewodniczy im kapłan albo tzw. przewodnik – człowiek świecki. W czasie marszu śpiewają oni pieśni religijne (pielgrzymkowe) i nawiedzają napotkane po drodze kościoły oraz kaplice, wpierw obchodząc je procesjonalnie wokoło, a następnie wstępując do wewnątrz na kilka minut, aby się pomodlić. Po przybyciu do miejsca sanktuaryjnego wita ich z ramienia ośrodka kapłan i wprowadza do kościoła. W czasie pobytu w miejscu cudownym pielgrzymi wspólnie odprawiają takie praktyki religijne jak: Godzinki, Drogę Krzyżową czy adorację cudownego obrazu, figury czy relikwii.

Przed odejściem żegna pielgrzymkę duszpasterz. Powrót jest analogiczny jak podróż do sanktuarium. Po przybyciu do parafii, pielgrzymi wchodzą do kościoła, u którego bramy lub wewnątrz zostają powitani przez osobę duchowną i obdarzeni błogosławieństwem Najświętszym Sakramentem. W dniu następnym odprawia się zazwyczaj Mszę św. w intencji pielgrzymów. Taka forma odbywania pielgrzymki należy już jednak do rzadkości.

– Zwyczajne.

Są to pielgrzymki, które wyruszają z parafii pod przewodnictwem kapłana lub przewodnika. Przedtem uczestnicy zbierają się w kościele lub innym określonym miejscu i z krzyżem na czele wyruszają w drogę podobną jak uczestnicy pielgrzymek uroczystych. Czas w sanktuarium od chwili przybycia aż do opuszczenia ośrodka spędzają w ten sam sposób jak uczestnicy pielgrzymek uroczystych. Powrót odbywają indywidualnie lub grupowo – przy pomocy różnych środków komunikacji, a tylko wyjątkowo pieszo. Pielgrzymkę tę kończy krótkie nabożeństwo w macierzystym kościele. W dniu następnym wędrowcy biorą udział we Mszy św. pielgrzymkowej. Trzeba zaznaczyć, że i ta forma pielgrzymowania zanika, choć jest o wiele powszechniejsza od pielgrzymek uroczystych.

– Prywatne – parafialne.

Ta forma należy dziś do powszechnie stosowanych. Duszpasterz miejscowy zazwyczaj ogłasza dzień przybycia do miejsca sanktuaryjnego. Podaje godzinę, o której on sam lub jego zastępca w intencji parafii odprawi Mszę Św. 

Parafianie porozumiewają się między sobą i udają się bądź pieszo, bądź przy użyciu środków lokomocji do miejsca pielgrzymkowego. Niosą zazwyczaj ze sobą krzyż parafialny i po przybyciu do celu podróży zbierają się przed wejściem do kościoła. Czas pobytu w ośrodku spędzają podobnie jak wierni w ramach pielgrzymek uroczystych lub zwyczajnych. Po powrocie, którego przebieg jest analogiczny jak wyjazd, uczestniczą następnego dnia we Mszy św. połączonej przeważnie z krótkim przemówieniem duszpasterza. Ta forma obecnie coraz bardziej się upowszechnia.

– Indywidualne.

Odbywają się bądź indywidualnie, bądź małymi grupami. Z miejsca zamieszkania pątnicy wyruszają sami, pieszo lub przy użyciu różnego rodzaju środków lokomocji i w ten sposób wracają. W sanktuarium czas spędzają na modlitwie prywatnej oraz uczestniczeniu w nabożeństwach. Ta forma, w ostatnim czasie podobnie jak poprzednie, zyskuje sobie coraz większą popularność.

Badanie motywacji uczestników pielgrzymek nie jest łatwe. W studiach socjologiczno – religijnych występuje tendencja do pośredniego ich badania, mianowicie poprzez typ i charakter religijności. W tej perspektywie badawczej najbardziej rozpowszechniona jest koncepcja motywacji E. Pin, którą przytoczył wybitny znawca socjologii religii, ks. prof. Władysław Piwowarski.  

Pierwszą cechą tej religijności jest tzw. religijność ludowa (masowa). Charakteryzuje się ona przywiązaniem do wiary ojców, bez dostatecznej znajomości jej podstawowych prawd. Ta postawa opiera się na zaufaniu do Kościoła i tradycji, niż własnych przemyśleniach i przeżyciach. 

Druga cecha religijności to akcentowanie praktyk religijnych, jako najważniejszego przejawu życia religijnego. 

Trzecią cechą jest niedostateczna żywotność moralności, czyli słaby związek pomiędzy manifestowaną religijności a moralnością życia codziennego.  

Czwartą, ostatnią cechą jest silna więź katolików z duchowieństwem i parafią, jako wspólnotą lokalną. Przy czym księża traktowani są, jako przywódcy, a parafia, jako centrum życia całej wspólnoty.

Warto zauważyć, że w czasach, kiedy Kościół w Polsce i księża tracą społeczne zaufanie, pielgrzymi nadal przemieszczają polski wsie i miasta. A wg. badaczy, silne znaczenie nabiera motywacja wewnętrznej przemiany.

Fot. Joanna Adamik | Archidiecezja Krakowska

ZOOM

więcej

Zobacz też

Obserwujemy